تعریف مهندسی شیمی

تعریف مهندسی شیمی

اصطلاح مهندسی شیمی نخستین بار درسال 1880 میلادی توسط جرج دیویس درشهرمنچستر انگلستان وطرح گردید.

تعریف هر علمی دآغاز آموزش آن، موجب پیذایش ذهنیتی روشن ازآن علم می شود.درارایه تعریف یک علم ازموضوع،مسایل،غایت وفایده آن علم استفاده می شود.بر این اساس کمیته مهندسی شیمی ستاد انقلاب فرهنگی تعریف زیررا ارایه نموده است:))مهندسی شیمی،فن کاربرد علوم پایه جهت پیاده سازی فرآیندهای شیمیایی وفیزیکی درمقیاس صنعتی می باشد.))

همچنین انجمن مهندسین شیمی آمریکا،تعریف زیررا ارایه نموده است:

)) مهندسی شیمی تلفیقی از به کارگیری اصول علم شیمی وفیزیک با توجه به جنبه های اقتصادی حاکم برفرآیندهای مربوط به تغییر حالت،فرآیندهای ترکیبی وفرآیندهای انتقال انرژی می باشد.))

اولین تعریف ازمفهوم روشنتری برخوردار است.با توجه به آن می توان گفت که مهندسی شیمی،شاخه ای ازمهندسی است که عملیات مربوط به تغییرات فیزیکی وشیمیایی مواد را طراحی ونظارت می کند.

با توجه به زیرساخت های محکم مهندسی شیمی (اصول فیزیکی وشیمیایی)،امکان نقش پذیری بیشتر مهندسی شیمی دررشد،توسعه واداره فناوریهای موردنیاز وجوددارد.به همین دلیل دایره کارآیی موفقیت آمیز مهندسین شیمی بسیارگسترده ومتنوع می باشد.

حضور فعال وکارآمد مهندسی شیمی درپژوهش وتحقیق پیرامون فرآیندهای نوین تولید،طراحی فرآیندهای تولید،طراحی دستگاههای به کارگرفته شده درفرآیندها،فعالیتهای توسعه بخش فرآیند،نظارت برتولید ورفع مشکلات فنی ورفع معایب دستگاهها حاکی ازگستردگی وتوانمندی رشته مهندسی شیمی ازآغاز تاپایان یک فرآیند تولید می باشد.

تاسیس نخستین دانشکده مهندسی شیمی درسال 1920 دردانشگاه MIT همراه بارویکرد جدی به صنایع نفت وپتروشیمی در دهه 30میلادی،رشدسریع مهندسی شیمی رادرپی داشت.درواقع تمام فناوریهای جدید صنایع یادشده وتولید انبوه محصولات متنوع نفتی وپتروشیمی مدیون رشته مهندسی شیمی می باشد.مهندسین شیمی با اخذ پیشرفتهای علم شیمی وفیزیک وبه کارگیری آنها درایجاد فنون جدید،گرایشهای گونانی ازکاربریاین رشته به وجود آوردند.

صنایع فرآوری نفت،پتروشیمی ومحصولات میانی،صنایع گاز،دارویی،رنگ،موادشوینده،سموم دفع آفات، صنایع شیمیایی معدنی ازقبیل سیمان،گچ،آهک،شیشیه،سرامیک،کاشی،صنایع سلولزی ازقبیل کاغذ،مقوا،صنایع غذایی از قبیل قند،شکر،موادتخمیری،نوشابه،روغن ها،صنایع فرآورش چرم وپوست ومواد منفجره،صنعت تصفیه پساب ها،علوم هسته ای،زیست محیطی،زیست پزشکی،کاتالیزورها،پلیمرها(بسپارها)، کنترل فرآیندها،کنترل کیفیت،بیوتکنولژی واخیرا نانوتکنولوژی ازگرایشهای بسیارمتنوع مهندسی شیمی حکایت می کنند.حضورفعال وکارای یک مهندس شیمی درتمامی زمینه های یادشده مذیون زیرساختهای علمی محکم این رشته میباشد.  

 

سابقه مهندسی شیمی درایران

سابقه مهندسی شیمی درایران

اولین متولی تعلیم وتربیت مهندسین شیمی درایران شرکت نفت سابق بود.شرکت مزبور برای رفع نیازهای تخصصی خویش دربهره وری ازصنایع نفت وگازاقدام بهاین مهم نمود.با گسترش صنایع نفت،گاز،پتروشیمی وکارخانه های متعدد قند،سیمان،داروسازی و... ازاواخر دهه چهلهجری شمسی علاوه بردانشکده نفت آبادان،تعدادی دیگر ازدانشگاههای کشور نیز اقدام به تاسیس دوره های مهندسی شیمی درمقطع کارشناسی نمودند؛تا بتوانند پاسخگوی نیازتخصصی صنایع مختلف شیمیایی کشورباشند.ازجمله دانشگاههایی که اقدام به این کارنمودند می توان به دانشکده فنی دانشگاه تهران،دانشگاه صنعتی امیرکبیر،دانشگاه شیراز،دانشگاه صنعتی شریف،دانشگاه صنعتی اصفهان ودانشگاه سیستان وبلوچستاناشاره نمود.

توسعه تحصیلات تکمیلی دررشته مهندسی شیمی وراه اندازی آن دردانشگاههایی ازقبیل مشهد،کرمان،سهندتبریز،سمنان،علوم وفنون مازندران بعد ازانقلاب فرهنگی مدنظر مسئولان ذیربط قرار گرفت.راه اندازی واحدتحقیقات مهندسی شیمی درسازمان پژوهشهای علمی صنعتی ایران وجهاددانشگاهی از دیگر اقدامهای موثر درراستای رشد وتوسعه این رشته بوده است.

شاید بتوان ازعدم موجود استراتژی مدون آموزش وتحقیق دررشته مهندسی شیمی به عنوان مشکل اساسی این رشته یاد نمود؛بدون شک ویژگی یادشده تاثیر منفی زیادی درجذب،به کارگیری وشکوفایی استعدادها به همراه خواهد داشت.

تاریخچه مهندسی شیمی در جهان

تاریخچه مهندسی شیمی در جهان

گرچه صنایع شیمیایی موجوددرجهان دارای سابقه ای چندصدساله می باشند،اماتوسعه جدی این صنایع ازقرن نوزدهم میلادی آغازشده است.شاید عامل این توسعه روشنمند را بتوان کشف وجوه مشترک صنایع،ونیاز به افراد تعلیم یافته ومتخصص درزمینه اصول احکام بر فرآورش تولید صنعتی دانست.قابل به ذکراست تاقبل ازنیمه دوم قرن نوزدهم،تولید بسیاری ازمواد باتکیه بر تجربه های افراد ودرمقیاس محدود صورت می گرفت.ازنیمه دوم قرن یادشده تعدادی ازافراد تعلیم یافته دررشته شیمی با تلفیق اطلاعات علمی وصنعتی خویش درتولید صنعتی بعضی موادمهارت وتبحر لازم راپیدا نمودند؛هرچند که اقدامی اساسی در ارایه اصول حاکم برفرآیندهای تولید مواد شیمیایی ازجانب آنان صورت نگرفت.

اولین اقدام اساسی درترتیب وتدوین اصول موضوعه وحاکم برفرآیندهای شیمیایی توسط جورج دیویس انگلیسی صورت گرفت.وی متوجه این نکته شده بود،که تحلیل وتبیین برخی از مسایل مهندسی نیازهمزمان شیمی وفیزیک دارد.براین اساس درسال 1880 پیرامون موضوع یادشده سخنرانی نمود.می درصحبت های خویش تصویری هرچند کلی از عملیات واحدها(unit operation ) ارایه نمود.این اصطلاح اولین باردر سال 1819 درایلات متحده آمریکا توسط لیل ابداع شده بود.سخنرانی دیویس درسال 1901 تحت عنوانhand book of chemical engineering چاپ ومنتشر گردید.از دیگرتلاش های دیویس اقدام وی درتشکیل انجمن مهندسین شیمی بود،که نتیجه ای به همراه نداشت.

 باروشن شدن بیش از پیش اهمیت مهندسی شیمی درصنعت کم کم مراکزی جهت پرورش نیروی متخصص دراین رشته به وجود آمد.برای اولین بار لویس نورتن استاد شیمی صنعتی،به سال1888 درانستیتو ماساچوست mit ایالات متحده آمریکا رشته مهندسی شیمی را پایه گذاری نمود.دراین رشته جنبه هایی از کاربری همزمان علم شیمی ومهندسی میکانیک درفرآیندهای شیمیایی (chemical processes ) تدریس می شد.توسعه وتنظیم این رشته بعدها توسط ویلیام واکر صورت گرفت.پس ازآن دانشگاههای پنسیلوانیا ومیشیگان نیز شروع به آموزش این رشته جدید نمودند.در سالهای اولیه قرن بیستم،مهندسی شیمی تقریبا به صورت یک حرفه مشخص مطرح گردید.

انجمن شیمیدانان آمریکا درسال 1908 بخش جدیدی به نام صنعت،شیمی ومهندسی شیمی درداخل خود ایجاد کرد وهمزمان با آن، شروع به انتشار مجله ای با نام صنایع ومهندسی شیمی نمود که هنوز ازمعتبرترین مجله های مهندسی شیمی است.

یک هفته پیش ازتشکیل بخش فوق،عده ای از مهندسین شیمی برجسته باگردهمایی درشهر فیلادلفیا،انجمن مهندسین شیمی آمریکا را به وجود آوردند.درحال حاضر این دو انجمن به عنوان سخنگویان حرفه مهندسی شیمی شناخته می شوند.

جنگ جهانی اول،توسعه سریع صنایع شیمیایی،وبه تبع آن نیازروز افزون به مهندسین شیمی را به همراه داشت. به همین دلیل پس ازمدت کوتاهی ایالات متحده آمریکا به بزرگترین کشوررشد وتوسعه مهندسی شیمی تبدیل شد؛وکاامدی این رشته بیش ازپیش آشکارگردید.این درحالی بود که گامهای اولیه شکل گیری مهندسی شیمی ازانگلستان آغازشده بود وقبل ازجنگ جهانی دوم،درهیچ کشوری رشته ی مهندسی شیمی وجودنداشت. به عنوان مثال درآلمان قبل ازجنگ،طراحیفساخت ونظارت برصنایع شیمیایی توسط شیمیدانان ومهندسین مکانیک صورت می گرفت؛ولی پس ازجنگ جهانی دوم دراین کشور وتعدادی دیگر از کشورها رشته مهندسی شیمی ایجادشد.